ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ സമവാക്യങ്ങൾ മാറ്റിമറിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു നിർണായക നീക്കമാണ് ഡൽഹിയിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ്റെ താൽക്കാലിക വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അമീർ ഖാൻ മുത്തഖി എട്ട് ദിവസത്തെ സന്ദർശനത്തിനായി ഇന്ത്യയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. 2021 ഓഗസ്റ്റിൽ താലിബാൻ കാബൂൾ പിടിച്ചടക്കിയ ശേഷം ഇതാദ്യമായാണ് ഒരു ഉന്നത താലിബാൻ നേതാവ് ന്യൂഡൽഹിയിൽ ഔദ്യോഗികമായി ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നത്. ഒക്ടോബർ 9 മുതൽ 16 വരെ നീളുന്ന ഈ സന്ദർശനം ഇന്ത്യയുടെയും അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെയും ഭാവി നിർണയിക്കുന്ന അതിനിർനായകമായ നീക്കം ആയിരിക്കും.

ഈ സന്ദർശനം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സഖ്യങ്ങളുടെയും അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരത്തിനായുള്ള താലിബാൻ്റെ തീവ്രശ്രമങ്ങളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഇരുപക്ഷവും ഭൂരാഷ്ട്രീയ ചതുരംഗക്കളത്തിൽ നടത്തുന്ന അതീവ ശ്രദ്ധയോടെയുള്ള ഒരു കരുനീക്കമാണിത്. ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി എസ്. ജയശങ്കർ, ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവ് അജിത് ഡോവൽ എന്നിവരുമായി മുത്തഖി നിർണായക ചർച്ചകൾ നടത്തുമെന്നാണ് പുറത്ത് വരുന്ന വിവരം. ഭീകരവാദ വിരുദ്ധ സഹകരണം, വ്യാപാരം, ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങൾ, മാനുഷിക സഹായം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലായിരിക്കും പ്രധാന ചർച്ചകൾ.

ഇന്ത്യ ഇതുവരെ താലിബാൻ ഭരണകൂടത്തെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, ഈ ക്ഷണം ന്യൂഡൽഹിയുടെ നയപരമായ മാറ്റത്തിൻ്റെ വ്യക്തമായ സൂചനയാണ്. നിരീക്ഷണത്തിൻ്റെയും കാത്തിരിപ്പിൻ്റെയും നയത്തിൽ നിന്ന് മാറി, നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടലിൻ്റെ പാതയിലേക്ക് ഇന്ത്യ നീങ്ങുകയാനിവർ . അഫ്ഗാൻ മണ്ണ് ഇന്ത്യാ വിരുദ്ധ ഭീകരവാദത്തിന് ഉപയോഗിക്കപ്പെടില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക, പാകിസ്താൻ, ചൈന തുടങ്ങിയ എതിരാളികളുടെ സ്വാധീനം പ്രതിരോധിക്കുക, മധ്യേഷ്യയിലേക്കുള്ള തന്ത്രപ്രധാനമായ വ്യാപാര പാതകൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.

ഒരു കാലത്ത് താലിബാൻ്റെ പ്രധാന രക്ഷാധികാരിയായിരുന്ന പാകിസ്താനുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മോശം അവസ്ഥയിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോഴാണ് ഈ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനം നടക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ വിദേശനയത്തിന് പാകിസ്താനെ മാത്രം ആശ്രയിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും ഇന്ത്യയുമായി സഹകരിക്കാൻ തയ്യാറാണെന്നും താലിബാൻ ഇതിലൂടെ വ്യക്തമായി പറയുന്നു.

താലിബാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ സന്ദർശനം ഒരു വലിയ നയതന്ത്ര വിജയത്യത്തിന്റെ മുന്നോടിയാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലെ ഒറ്റപ്പെടലിൽ നിന്നും സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങളിൽ നിന്നും പുറത്തുകടക്കാൻ വെമ്പുന്ന കാബൂളിന്, ഇന്ത്യ ഒരു ശക്തനായ പ്രാദേശിക പങ്കാളിയും ലോകവേദിയിലേക്കുള്ള വാതിലുമായി മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ലക്ഷ്യങ്ങൾ അതിലും വലുതാണ്. അണക്കെട്ടുകൾ, റോഡുകൾ, സ്കൂളുകൾ, ആശുപത്രികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ 500-ൽ അധികം പദ്ധതികളിലായി 3 ബില്യൺ ഡോളറിലധികം ഇന്ത്യ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ നിക്ഷേപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ നിക്ഷേപങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനും മേഖലയിലെ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം നിലനിർത്താനും ഇന്ത്യക്ക് താലിബാനുമായി സംസാരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

1990-കളിലെ പോലെ, പാകിസ്താൻ പിന്തുണയുള്ള ഭീകര സംഘടനകൾക്ക് അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ ഒരു സുരക്ഷിത താവളമായി മാറുമോ എന്ന ഭയം ന്യൂഡൽഹിക്കുണ്ട്. അതിനാൽ, ഭീകരവാദത്തിനെതിരായ ഉറച്ച നിലപാട് താലിബാനിൽ നിന്ന് ഉറപ്പാക്കുക എന്നതായിരിക്കും അജിത് ഡോവലുമായുള്ള ചർച്ചയുടെ കാതൽ. എട്ടുദിവസത്തെ സന്ദർശനത്തിൽ നിരവധി വിഷയങ്ങൾ ചർച്ചയ്ക്ക് വരും. ഇന്ത്യാ വിരുദ്ധ ഭീകര സംഘടനകൾക്ക് താവളമൊരുക്കില്ലെന്ന് താലിബാനിൽ നിന്ന് ഉറപ്പ് നേടുക എന്നതാണ് ഇന്ത്യയുടെ മുഖ്യ അജണ്ട. സാമ്പത്തിക സഹകരണം , ഡ്രൈ ഫ്രൂട്സ് പോലുള്ള അഫ്ഗാൻ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ കയറ്റുമതി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും പുതിയ വ്യാപാര പാതകൾ തുറക്കാനും ഈ കൂടിക്കാഴ്ചയിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നു

കൂടാതെ മധ്യേഷ്യയിലേക്ക് ഇന്ത്യക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്ന ഗതാഗത പദ്ധതികൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ദീർഘകാല ലക്ഷ്യമാണ്.
അഫ്ഗാൻ വ്യാപാരികൾക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഇന്ത്യയിൽ ചികിത്സ തേടുന്നവർക്കുമുള്ള വിസ ക്വാട്ട വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന കാര്യവും ചർച്ചയാകും. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ സന്ദർശന വേളയിൽ മുത്തഖി ഇന്ത്യയിൽ വൈദ്യപരിശോധന നടത്തുന്നു എന്നതും ഇന്ത്യയുടെ ആരോഗ്യരംഗത്തോടുള്ള അഫ്ഗാൻ താൽപ്പര്യത്തിന് തെളിവാണ്.

ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും, അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹം താലിബാനെ അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറായിട്ടില്ല. താലിബാൻ സർക്കാരിനെ എത്ര രാജ്യങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന ചോദ്യത്തിന് വളരെ ലളിതമായ ഉത്തരമാണുള്ളത് ഒന്ന് മാത്രം.
2025 ഒക്ടോബർ വരെ, റഷ്യ മാത്രമാണ് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ‘ഇസ്ലാമിക് എമിറേറ്റ്’ ഭരണകൂടത്തെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ച ഒരേയൊരു യുഎൻ അംഗരാജ്യം. 2025 ജൂലൈയിലാണ് റഷ്യ ഈ നിർണായക തീരുമാനം കൈക്കൊണ്ടത്. ഇതിനെ “ധീരമായ നടപടി” എന്നാണ് താലിബാൻ അന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരത്തിനപ്പുറം നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങളുടെ ലോകം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാണ്. പല രാജ്യങ്ങളും ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും താലിബാനുമായി പ്രായോഗിക തലത്തിൽ സഹകരിക്കുന്നുണ്ട്.

മുത്തഖിയുടെ ഡൽഹി സന്ദർശനം ഈ പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൻ്റെ നേർക്കാഴ്ചയാണ്. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് തന്ത്രപരമായ ഒരു നീക്കമാണെങ്കിൽ, താലിബാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് അന്താരാഷ്ട്ര വേദിയിലേക്കുള്ള ഒരു ചവിട്ടുപടിയാണ്. പരസ്പര താൽപ്പര്യങ്ങളിൽ പടുത്തുയർത്തുന്ന ഈ പുതിയ ബന്ധം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാവി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ എന്ത് മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുമെന്ന് കാത്തിരുന്ന് കാണാം.