ധാക്ക: ഇന്ത്യയുമായുള്ള വ്യാപാര പ്രശ്നങ്ങൾ രൂക്ഷമായ സാഹചര്യത്തിൽ, പാകിസ്ഥാൻ ബംഗ്ലാദേശിന് നേരെ അപ്രതീക്ഷിത നീക്കം നടത്തി. ബംഗ്ലാദേശിന്റെ കയറ്റുമതികൾ കറാച്ചി തുറമുഖം വഴി നടത്താനുള്ള വാഗ്ദാനമാണ് ഇസ്ലാമാബാദ് മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. ഇന്ത്യ ചണത്തിന്റെ കരമാർഗ ഇറക്കുമതി നിരോധിച്ച സമയത്താണ് ഈ നീക്കം നടന്നത്.
ഏകദേശം ഇരുപത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം പാകിസ്ഥാനും ബംഗ്ലാദേശും ചേർന്ന് ധാക്കയിൽ സംയുക്ത സാമ്പത്തിക കമ്മീഷൻ (JEC) യോഗം ചേർന്നതോടെയാണ് ഇരുരാജ്യങ്ങളും ഈ കരാറിലേക്കെത്തിയത്. 1971ലെ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് ശേഷം ബന്ധം തണുത്തിരിക്കെയായിരുന്നു ഈ പുതിയ നീക്കം.
ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധം പാളിയ സമയത്ത് അവസരം മുതലെടുത്ത പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ലാദേശിന് ചൈന, ഗൾഫ്, മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള വ്യാപാരത്തിന് കവാടമായി കറാച്ചി തുറമുഖം ഉപയോഗിക്കാമെന്ന വാഗ്ദാനം നൽകി. 50 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആദ്യമായി പാകിസ്ഥാൻ ചരക്ക് കപ്പൽ ബംഗ്ലാദേശിലെ ചിറ്റഗോംഗ് തുറമുഖത്ത് എത്തിയത് ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
തുടർഘട്ടത്തിൽ, സമുദ്ര മാർഗം ചെലവേറിയതും സമയം പിടിക്കുന്നതുമായതിനാൽ ഈ മാർഗം വ്യാപാരപരമായി കൂടുതൽ പുരോഗതി കാണിക്കാത്തതായാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അതേസമയം, ഇന്ത്യയെ ഭൗമരാഷ്ട്രീയമായി വെല്ലുവിളിക്കാനുള്ള തന്ത്രപരമായ നീക്കമായാണ് ഈ സംഭവവികാസം കാണപ്പെടുന്നത്.
ചണ കയറ്റുമതി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി പാകിസ്ഥാൻ ചണത്തിന്റെയും അനുബന്ധ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും നികുതി കുറയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതിനകം തന്നെ ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്നുള്ള ചണ ഇറക്കുമതിയുടെ 2 ശതമാനം കസ്റ്റംസ് തീരുവ പാകിസ്ഥാൻ ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു.
ലോകത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ചണം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന രാജ്യമായ ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്ന് ചണ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്യാൻ പാകിസ്ഥാൻ താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, ഇന്ത്യയുടെ മാമ്പഴ കയറ്റുമതി കുറയുന്നതിനെ തുടർന്ന്, ബംഗ്ലാദേശ് വിപണിയിൽ മാമ്പഴം വേഗത്തിൽ എത്തിക്കാൻ അനുമതി നൽകണമെന്നും പാകിസ്ഥാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.
2024-25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും ചേർന്ന് 865 മില്യൺ ഡോളറിന്റെ വ്യാപാരമാണ് നടത്തിയതെന്ന് കണക്കുകൾ പറയുന്നു. അതിൽ 778 മില്യൺ ഡോളറിന്റെ കയറ്റുമതി പാകിസ്ഥാനിന്റേതും, ബാക്കി 38 ശതമാനം ബംഗ്ലാദേശ് അയച്ച ചണ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുമാണ്.
മുമ്പ്, ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്നുള്ള നെയ്ത തുണിത്തരങ്ങളും റെഡിമെയ്ഡ് വസ്ത്രങ്ങളും ഇന്ത്യ കരമാർഗം വഴി ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നത് നിരോധിച്ചിരുന്നു. പകരം, നവി മുംബൈയിലെ നവ ഷേവ തുറമുഖം വഴി മാത്രമേ ഈ സാധനങ്ങൾ എത്തിക്കാനാകൂ എന്ന തീരുമാനവും ബംഗ്ലാദേശ് കയറ്റുമതിക്കാർക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി.
തുടർന്ന്, ബംഗ്ലാദേശ് ചരക്കുകൾ ഇന്ത്യൻ തുറമുഖങ്ങൾ വഴി ട്രാൻസ്ഷിപ്പ്മെന്റിന് അനുവദിച്ചിരുന്ന കരാർ ഇന്ത്യ റദ്ദാക്കിയതോടെ, ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കിടയിലെ വ്യാപാരബന്ധം കൂടുതൽ വഷളായി. ഇതോടെ ബംഗ്ലാദേശിന്റെ കയറ്റുമതി വരുമാനം വൻതോതിൽ ഇടിഞ്ഞു — 2024 ജൂലൈയിലെ 12.9 മില്യൺ ഡോളർ, ഇത്തവണ ജൂലൈയിൽ 3.4 മില്യൺ ഡോളറായി കുറഞ്ഞു.
ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ ഭരണകാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയും മൂലം ഇന്ത്യ-ബംഗ്ലാദേശ് ബന്ധം തളർന്നതിനെ തുടർന്നാണ് പാകിസ്ഥാൻ രംഗത്ത് എത്തിയത്. മുഹമ്മദ് യൂനുസ് താൽക്കാലിക തലവനായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ബംഗ്ലാദേശ് വിദേശനയത്തിൽ വൻ മാറ്റം കൊണ്ടുവന്നു. പാകിസ്ഥാനും ചൈനയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുൻ വിരുദ്ധരായ പങ്കാളികളുമായി ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമം ശക്തമാക്കി.
ബംഗ്ലാദേശിലെ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങളെ പാകിസ്ഥാൻ ചതുരതയോടെ മുതലാക്കുകയാണ്. കറാച്ചി തുറമുഖം ബംഗ്ലാദേശിന് തുറന്നുകൊടുക്കാനുള്ള നീക്കം, ഇരുരാജ്യങ്ങളും പഴയ ബന്ധം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കുള്ള ആദ്യപടിയാകാമെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് വിദഗ്ധർ നടത്തുന്നത്.
