ആധുനിക ലോകത്ത് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച മനുഷ്യജീവിതത്തെ അടിമുടി മാറ്റിമറിച്ചിരിക്കുകയാണ്. സ്മാർട്ട്ഫോണുകളും അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റും വിരൽത്തുമ്പിലെ വിനോദോപാധികളായി മാറിയപ്പോൾ, സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറി. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം റീൽസുകൾ. 15 മുതൽ 60 സെക്കൻഡ് വരെ മാത്രം ദൈർഘ്യമുള്ള ഈ ലഘു വീഡിയോകൾ ഇന്ന് ആഗോളതലത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കൾക്കിടയിൽ ഒരു വലിയ തരംഗമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ, കേവലം ഒരു വിനോദമെന്ന നിലയിൽ ആരംഭിച്ച ഈ പ്രവണത ഇന്ന് യുവതലമുറയുടെ വിലപ്പെട്ട സമയവും സർഗ്ഗാത്മകതയും മാനസികാരോഗ്യവും കവർന്നെടുക്കുന്ന ഒരു ‘ഡിജിറ്റൽ ലഹരി’യായി പരിണമിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
എന്തുകൊണ്ടാണ് റീൽസുകൾ ഇത്രയധികം ആളുകളെ ആകർഷിക്കുന്നത് എന്ന് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പിന്നിലെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ തന്ത്രങ്ങൾ നാം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന അൽഗോരിതങ്ങൾ ഓരോ ഉപയോക്താവിന്റെയും താല്പര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി പഠിച്ചാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. നാം ഒരു തവണ സ്ക്രോൾ ചെയ്യുമ്പോൾ നമ്മുടെ താല്പര്യത്തിനനുസരിച്ചുള്ള പുതിയ വീഡിയോകൾ വന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. ഇത് തലച്ചോറിൽ ‘ഡോപാമിൻ’ (Dopamine) എന്ന രാസവസ്തുവിന്റെ ഉത്പാദനത്തിന് കാരണമാകുന്നു. ഓരോ പുതിയ വീഡിയോ കാണുമ്പോഴും ലഭിക്കുന്ന ചെറിയ ആനന്ദം നിലനിർത്താൻ ഉപയോക്താവ് വീണ്ടും വീണ്ടും സ്ക്രോൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനെയാണ് സാങ്കേതിക വിദഗ്ധർ ‘ഇൻഫിനിറ്റ് സ്ക്രോളിംഗ്’ (Infinite Scrolling) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഒരു വീഡിയോ കൂടി കണ്ട് നിർത്താം എന്ന് വിചാരിക്കുന്ന ഒരാൾ പലപ്പോഴും മണിക്കൂറുകൾ കഴിഞ്ഞാണ് ഫോണിൽ നിന്ന് കണ്ണെടുക്കുന്നത്. ഇത് യുവാക്കളുടെ പഠനസമയത്തെയും വിശ്രമസമയത്തെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്നു.
യുവാക്കളുടെ ഇടയിൽ ഇന്ന് കണ്ടുവരുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നമാണ് ‘അറ്റൻഷൻ സ്പാൻ’ (Attention Span) അഥവാ ഒരു കാര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള കഴിവിന്റെ കുറവ്. തുടർച്ചയായി സെക്കൻഡുകൾ മാത്രം ദൈർഘ്യമുള്ള വീഡിയോകൾ കണ്ട് ശീലിച്ച ഒരു മനസ്സിന് ദീർഘനേരം ഇരുന്ന് ഒരു പുസ്തകം വായിക്കാനോ, ഗൗരവകരമായ ഒരു വിഷയം പഠിക്കാനോ പ്രയാസമായിരിക്കും. എല്ലാം വേഗത്തിൽ വേണം എന്ന ചിന്താഗതി (Instant Gratification) അവരിൽ വളരുന്നു. ഇത് വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തും തൊഴിൽ മേഖലയിലും വലിയ വെല്ലുവിളികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തകൾക്കോ ക്രിയാത്മകമായ ചർച്ചകൾക്കോ സമയം കണ്ടെത്താതെ, ഉപരിപ്ലവമായ അറിവുകളിലും തമാശകളിലും യുവാക്കൾ ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
മറ്റൊരു പ്രധാന വശം ‘ബ്രെയിൻ റോട്ട്’ (Brain Rot) എന്ന പ്രതിഭാസമാണ്. അർത്ഥശൂന്യമായ കോമഡികൾ, വെല്ലുവിളികൾ (Challenges), പ്രായത്തിന് യോജിക്കാത്ത ഉള്ളടക്കങ്ങൾ എന്നിവ നിരന്തരം കാണുന്നത് ചിന്താശേഷിയെ മന്ദീഭവിപ്പിക്കുന്നു. വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യയെ ലോകത്തിന്റെ വിജ്ഞാനകോശമായി മാറ്റുന്നതിന് പകരം, സമയം പാഴാക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി മാത്രം കാണുന്ന പ്രവണത വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു. കൂടാതെ, റീൽസുകളിൽ കാണുന്ന കൃത്രിമമായ ജീവിതരീതികൾ യുവാക്കളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. പണവും പ്രശസ്തിയും ആഡംബരവും നിറഞ്ഞ ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ട് സ്വന്തം ജീവിതം മോശമാണെന്ന അപകർഷതാബോധം (Inferiority Complex) പലരിലും ഉണ്ടാകുന്നു. റീൽസിലെ ഫിൽട്ടറുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള സൗന്ദര്യം യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിലും വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത് വലിയ മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
സാമൂഹികമായ ബന്ധങ്ങളിലും റീൽസുകൾ വിള്ളലുകൾ വീഴ്ത്തുന്നുണ്ട്. സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോഴോ കുടുംബത്തോടൊപ്പം സമയം ചിലവഴിക്കുമ്പോഴോ പോലും പലരും ഫോണിൽ റീൽസ് നോക്കിയിരിക്കുന്നത് ഒരു സാധാരണ കാഴ്ചയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. നേരിട്ടുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ കുറയുകയും ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ലൈക്കുകളിലും കമന്റുകളിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഒറ്റപ്പെടലിലേക്ക് നയിക്കാം. രാത്രി വൈകിയുള്ള റീൽസ് കാഴ്ച ഉറക്കത്തെ സാരമായി ബാധിക്കുന്നു. ഉറക്കക്കുറവ് ശാരീരികമായ അസ്വസ്ഥതകൾക്കും മാനസികമായ തളർച്ചയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു, ഇത് അടുത്ത ദിവസത്തെ പ്രകടനത്തെയും ബാധിക്കുന്നു.
എങ്കിലും, റീൽസുകളെ പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയാൻ സാധിക്കില്ല. വിവരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ കൈമാറാനും, കലാരംഗത്തെ കഴിവുകൾ പ്രകടിപ്പിക്കാനും, പുതിയ കാര്യങ്ങൾ ലളിതമായി പഠിക്കാനും ഇത് വലിയ അവസരങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്. പല യുവാക്കളും ഇത് മികച്ച വരുമാനമാർഗ്ഗമായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രശ്നം റീൽസുകളിലല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ അമിതമായ ഉപയോഗത്തിലാണ്. നമ്മൾ സാങ്കേതികവിദ്യയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് പകരം സാങ്കേതികവിദ്യ നമ്മെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നിടത്താണ് അപകടം.
യുവാക്കൾ തങ്ങളുടെ സമയം എങ്ങനെ ചിലവഴിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ധാരണ പുലർത്തണം. സോഷ്യൽ മീഡിയ ഉപയോഗത്തിന് കൃത്യമായ സമയപരിധി നിശ്ചയിക്കുക (Time Management), ഫോണില്ലാത്ത സമയങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക (Digital Detox), വായനയും വ്യായാമവും പോലുള്ള ക്രിയാത്മകമായ ഹോബികൾ വികസിപ്പിക്കുക എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. സെക്കൻഡുകൾ മാത്രം നീളുന്ന വീഡിയോകൾക്ക് നമ്മുടെ മണിക്കൂറുകൾ വിട്ടുകൊടുക്കണോ എന്ന് ഓരോ യുവാവും സ്വയം ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജീവിതം റീൽസുകളെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ കടന്നുപോകുന്നതാണ്, അത് അർത്ഥവത്തായ കാര്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് നാം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിജയിക്കുന്നത്.
