ഒരു മാസം… വെറും മുപ്പത് ദിവസം. എന്നാൽ ഈ മുപ്പത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ കേരളത്തിലെ പൊതുഗതാഗത രംഗത്ത് വലിയ മാറ്റമാണ് ‘പ്രിയദർശിനി’ പദ്ധതി സൃഷ്ടിച്ചത്. സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ വ്യക്തികൾക്കും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ ഓർഡിനറി സർവീസുകളിൽ സൗജന്യ യാത്ര അനുവദിച്ച പദ്ധതി യാത്രക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയപ്പോൾ, സാമ്പത്തിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളെച്ചൊല്ലിയുള്ള ചർച്ചകളും ശക്തമായിരുന്നു.

പദ്ധതി ഒരു മാസം പൂർത്തിയായതോടെ ഗതാഗത മന്ത്രി സി.പി. ജോൺ പുറത്തുവിട്ട കണക്കുകൾ പ്രകാരം, 30 ദിവസത്തിനിടെ 3.81 കോടി സൗജന്യ യാത്രകളാണ് പ്രിയദർശിനിയിലൂടെ നടന്നത്. പദ്ധതി ആരംഭിച്ചതിന് ശേഷം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ ഓർഡിനറി സർവീസുകളിൽ സ്ത്രീകളുടെ യാത്ര ഗണ്യമായി വർധിച്ചതായും മന്ത്രി അറിയിച്ചു. നിലവിൽ ഓർഡിനറി സർവീസുകളിലെ മൊത്തം യാത്രക്കാരിൽ 66 ശതമാനവും സ്ത്രീകളാണ്.

പദ്ധതിക്ക് മുമ്പ് പ്രതിദിനം ശരാശരി 5.5 ലക്ഷം സ്ത്രീകളാണ് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യിൽ യാത്ര ചെയ്തിരുന്നത്. എന്നാൽ പ്രിയദർശിനി നടപ്പിലാക്കിയതോടെ അത് 12.71 ലക്ഷമായി ഉയർന്നുവെന്നാണ് ഔദ്യോഗിക കണക്ക്. അതായത്, ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ലക്ഷക്കണക്കിന് പുതിയ വനിതാ യാത്രക്കാരെ പൊതുഗതാഗതത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കാൻ പദ്ധതിക്ക് കഴിഞ്ഞുവെന്നാണ് സർക്കാരിന്റെ വിലയിരുത്തൽ.

സ്ത്രീ യാത്രക്കാരുടെ വർധനയോടെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ മൊത്തം യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണത്തിൽ 28.9 ശതമാനത്തിന്റെ വളർച്ച രേഖപ്പെടുത്തിയതായും മന്ത്രി അറിയിച്ചു. മലക്കപ്പാറ, ഗവി, നെല്ലിയാമ്പതി, പൊൻമുടി തുടങ്ങിയ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കുള്ള സർവീസുകളിൽ 30 മുതൽ 48 ശതമാനം വരെ യാത്രക്കാരുടെ വർധന ഉണ്ടായതും പദ്ധതിയുടെ നേട്ടമായി സർക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

പരിസ്ഥിതി നേട്ടവും സർക്കാർ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. കൂടുതൽ പേർ സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് പകരം പൊതുഗതാഗതം ഉപയോഗിച്ചതോടെ 1,000 യാത്രക്കാർക്ക് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. പുറന്തള്ളുന്ന കാർബൺ 504 കിലോഗ്രാമിൽ നിന്ന് 404 കിലോഗ്രാമായി കുറഞ്ഞതായി മന്ത്രി അവകാശപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, യാത്രക്കാരിൽ നിന്ന് 11,000-ത്തിലധികം five star റേറ്റിങ്ങുകൾ ലഭിച്ചതായും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

എന്നാൽ ഈ കണക്കുകൾക്കൊപ്പം ചില നിർണായക ചോദ്യങ്ങളും ഉയരുന്നുണ്ട്. 3.81 കോടി സൗജന്യ യാത്രകളിലൂടെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യ്ക്ക് എത്ര രൂപയുടെ ടിക്കറ്റ് വരുമാനമാണ് നഷ്ടമായത്? ആ തുക സർക്കാർ എപ്പോൾ, എങ്ങനെ കോർപ്പറേഷന് കൈമാറും? പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്ന സീറോ-വാല്യൂ ടിക്കറ്റുകളുടെ യഥാർഥ സാമ്പത്തിക മൂല്യം എത്രയാണ്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഒരു മാസത്തെ അവലോകനത്തിൽ വ്യക്തമായ മറുപടി ലഭിച്ചിട്ടില്ല.

പ്രതിപക്ഷവും സ്വകാര്യ ബസ് മേഖലയുമാണ് ഈ വിഷയങ്ങൾ ശക്തമായി ഉയർത്തുന്നത്. യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണം വർധിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു പദ്ധതി സാമ്പത്തികമായി വിജയിച്ചുവെന്ന് പറയാനാകില്ലെന്നാണ് അവരുടെ വാദം. സർക്കാർ സബ്സിഡി കൃത്യമായി ലഭിക്കുകയും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രിയദർശിനിയുടെ ദീർഘകാല വിജയം വിലയിരുത്താനാകൂ.

എന്നാൽ സർക്കാരിന്റെ നിലപാട് വ്യക്തമാണ്. ഇത് ഒരു വരുമാനപദ്ധതിയല്ല, സാമൂഹിക ക്ഷേമപദ്ധതിയാണ്. സ്ത്രീകളുടെ യാത്രാചെലവ് കുറയ്ക്കുക, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ചികിത്സ എന്നിവയ്ക്കായി കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള സാഹചര്യം ഒരുക്കുക, സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കുക എന്നിവയാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.

എന്നിരുന്നാലും ഒരു മാസം പിന്നിടുമ്പോൾ ചില പ്രായോഗിക വെല്ലുവിളികളും പ്രകടമാണ്. പല റൂട്ടുകളിലും ഓർഡിനറി ബസുകളിൽ അമിത തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സർവീസുകൾ ആവശ്യമാണ് എന്ന ആവശ്യവും ഉയരുന്നു. അതേസമയം സൗജന്യ യാത്രയുടെ നഷ്ടപരിഹാരം എങ്ങനെ കണക്കാക്കും, എത്ര ഇടവേളയിൽ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിക്ക് സർക്കാർ പണം നൽകും, ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക മാതൃക എന്തായിരിക്കും എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ മറുപടി ഇനിയും കാത്തിരിക്കുകയാണ്.

പ്രിയദർശിനി പദ്ധതി ഒരു മാസം കൊണ്ട് സാമൂഹികമായി വലിയ സ്വീകാര്യത നേടിയെന്നത് കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ കണക്കുകൾ തന്നെ മറ്റൊരു യാഥാർഥ്യവും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കൂടുതൽ യാത്രക്കാർ എന്നത് എപ്പോഴും കൂടുതൽ വരുമാനം എന്നല്ല. സൗജന്യ യാത്രയുടെ ചെലവ് കൃത്യമായി സർക്കാർ വഹിക്കുകയും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഈ പദ്ധതി ദീർഘകാല വിജയമാകൂ.

അതിനാൽ ഒരു മാസം പിന്നിടുമ്പോൾ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം ഇതാണ്. പ്രിയദർശിനി സ്ത്രീകളുടെ യാത്രാസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പുതിയ അധ്യായമായി മാറുമോ? അതോ ധനസഹായം വൈകുകയാണെങ്കിൽ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്ക് പുതിയ ഭാരം കൂട്ടുന്ന പദ്ധതിയായി മാറുമോ? അതിന്റെ ഉത്തരം ഇനി വരുന്ന മാസങ്ങളിലെ കണക്കുകളിലായിരിക്കും.