1948 ജനുവരി 30 ഡൽഹിയിലെ ബിർളാ മന്ദിരത്തിൽ പ്രാർത്ഥനാ യോഗത്തിനെത്തിയ ആ മെലിഞ്ഞ രൂപത്തിന് നേരെ മൂന്ന് തവണ കാഞ്ചിയമർന്നു. ഭാരതത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ബാപ്പു മണ്ണിൽ വീണു. എന്നാൽ, ആ മൂന്ന് വെടിയുണ്ടകൾക്ക് തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒന്നായിരുന്നു ഗാന്ധി എന്ന മഹാത്മാവ് ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ആദർശങ്ങൾ. 78 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും, ലോകം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടുമ്പോൾ ഗാന്ധിജി എന്ന രണ്ടക്ഷരം കൂടുതൽ കരുത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കേൾക്കുന്നു.

സമാധാനത്തിന്റെ ആഗോള പ്രതീകം

വെറുമൊരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവായിരുന്നില്ല ഗാന്ധിജി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനതയ്ക്ക് അദ്ദേഹം ഒരു പ്രത്യാശയായിരുന്നു. മാർട്ടിൻ ലൂഥർ കിംഗ് ജൂനിയർ മുതൽ നെൽസൺ മണ്ടേല വരെ നീളുന്ന വിശ്വവിഖ്യാത നേതാക്കൾ ഗാന്ധിയൻ പാത പിന്തുടർന്നവരാണ്. “കണ്ണിന് പകരം കണ്ണ് എന്ന നയം ലോകത്തെ മുഴുവൻ അന്ധനാക്കും” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ യുദ്ധങ്ങൾ കൊടുമ്പിരിക്കൊള്ളുന്ന ഇന്നത്തെ ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ ഏറെ ഗൗരവത്തോടെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതാണ്. അഹിംസ എന്നത് ഭീരുത്വമല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്താണെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിയിലൂടെ കാണിച്ചുതന്നു.

ഗ്രാമസ്വരാജ്: വെറും സ്വപ്നമല്ല, അതിജീവനത്തിന്റെ മാർഗ്ഗം

“ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവ് ഗ്രാമങ്ങളിലാണ്” എന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹം ഗ്രാമങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയാണ് വിഭാവനം ചെയ്തത്. ആധുനിക കാലത്ത് നഗരവൽക്കരണം പരിസ്ഥിതിക്കും മനുഷ്യനും വെല്ലുവിളിയാകുമ്പോൾ, ഗാന്ധിജിയുടെ ഗ്രാമസ്വരാജ് എന്ന ആശയം പുനർവായിക്കപ്പെടണം. ചർക്കയും ഖാദിയും വെറുമൊരു വസ്ത്രധാരണ രീതിയായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് വിദേശ ഉൽപ്പന്നങ്ങളോടുള്ള പ്രതിഷേധവും സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്കുള്ള ആഹ്വാനവുമായിരുന്നു. പ്രാദേശികമായ ഉല്പാദനവും വിതരണവും വഴി സാധാരണക്കാരന്റെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താനാണ് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്.

സ്ത്രീശക്തിയും സാമൂഹിക സമത്വവും

ഇന്നത്തെ കാലത്ത് നാം ഏറെ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന് ഗാന്ധിജി പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ അടിത്തറയിട്ടു. ഉപ്പുസത്യഗ്രഹത്തിലും വിദേശവസ്ത്ര ബഹിഷ്കരണത്തിലും സ്ത്രീകളെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തിയത് അവരിലെ നേതൃപാടവം പുറത്തെടുക്കാനായിരുന്നു. ഭയമില്ലാതെ ഒരു സ്ത്രീക്ക് അർദ്ധരാത്രിയിൽ റോഡിലൂടെ നടക്കാൻ കഴിയുന്ന ദിവസമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. കൂടാതെ, അയിത്തോച്ചാടനത്തിലൂടെയും ഹരിജൻ സേവനത്തിലൂടെയും സമൂഹത്തിന്റെ താഴെത്തട്ടിലുള്ളവരെ ചേർത്തുനിർത്താൻ അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവെച്ചു.

പ്രകൃതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള ഗാന്ധിയൻ നിലപാടുകൾ

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ഭൂമിയുടെ നിലനിൽപ്പിനെത്തന്നെ ബാധിക്കുന്ന ഈ കാലത്ത്, ഗാന്ധിജിയുടെ പരിസ്ഥിതി ദർശനങ്ങൾ ഏറെ പ്രസക്തമാണ്. “ഭൂമിയിൽ എല്ലാവരുടെയും ആവശ്യത്തിനുള്ള വിഭവങ്ങളുണ്ട്, എന്നാൽ ആർത്തിക്കുള്ളതില്ല” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ വചനം ഇന്നത്തെ ഉപഭോഗ സംസ്‌കാരത്തിനുള്ള വലിയ താക്കീതാണ്. മിതത്വവും ലാളിത്യവും ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കിയ ഗാന്ധിജി, പ്രകൃതിയുമായി ഇണങ്ങി ജീവിക്കുന്നതിന്റെ ഉദാത്തമായ മാതൃകയായിരുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ ഗാന്ധി

സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാജവാർത്തകളും വെറുപ്പിന്റെ ഭാഷയും പടരുമ്പോൾ, ഗാന്ധിജിയുടെ ‘സത്യം’ എന്ന പരീക്ഷണത്തിന് പ്രാധാന്യമേറുന്നു. സഹിഷ്ണുതയും പരസ്പര ബഹുമാനവും കുറഞ്ഞു വരുന്ന കാലത്ത്, വ്യത്യസ്ത ആശയങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് നാം മാതൃകയാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഭിന്നിപ്പിച്ചു ഭരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ശക്തികൾക്കെതിരെ മാനവികതയുടെയും ഐക്യത്തിന്റെയും ഭാഷ സംസാരിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇന്നും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

ജനുവരി 30 വെറുമൊരു രക്തസാക്ഷി ദിനമല്ല. അത് സ്നേഹവും സത്യവും അഹിംസയും ഒരിക്കലും തോറ്റുപോവില്ല എന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശരീരം വെണ്ണീറായെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകൾ ഇന്നും ശുദ്ധവായുപോലെ നമുക്ക് ചുറ്റുമുണ്ട്. ആ വെളിച്ചത്തിൽ നമുക്ക് മുന്നോട്ട് നടക്കാം, അസഹിഷ്ണുതയില്ലാത്ത ഒരു ലോകം സ്വപ്നം കാണാം.